HIV ke eng?

Ditlhaka tsa HIV di emetse:

H – Human
I – Immuno-Deficiency
V –Virus

HIV ke mogare o o bakang bolwetse jwa AIDS, mme o tsena batho fela. O tlhasela le go bolaya masole a mmele a a botlhokwa mo go iphemeleng ga mmele. Fa HIV e tsena mo masoleng a mmele e itshwaraganya le karolo eo ya mmele,(lesole) mme e kgona go iphitlha moo dingwaga.

AIDS ke seemo sa bofelo sa go tsenwa ke mogare.  Fa masole a a sireletsang mmele (CD4) a wela tlasetlase, bokgoni jwa motho go lwantsha mogare bo a fela. Godimo ga se, go na le malwetse mangwe a a tsenang batho ba ba nang le mogare wa HIV fa mmele o palelwa ke go itwela jaana- malwetse a a bidiwa a AIDS. Se ke seemo se se tsisiwang ke mogare wa HIV.

AIDS e metse Acquired Immuno-deficiency Syndrome

Acquired – e raya gore bolwetse ga o tsholwe ka jone mme bo nna teng fela motho a sena go tsholwa a amane le mogare o o bo bakang-HIV

Immunodeficiency – se se raya gore bolwetse jo bo tsena ka go koafatsa masole a mmele. Mogare wa HIV o koafatsa boiphemelo jwa mmele mme motho a lwale AIDS.

Syndrome – e raya setlhopha sa dikai tse mmogo di kayang bolwetse bongwe. Fa re bua ka AIDS, se se ka raya go tsenwa ke malwetse mangwe jaaka, kankere, le go koafala ga boiphemelo jwa mmele.
Batho ba le bantsi ba ba nang le AIDS ba itekanetse fela sentle mme ba ka tshela dingwaga ba se na dikai dipe kana ba lwala malwetsenyana fela a e seng a sepe. Ba ka tswa ba na le mogare mme ga go reye gore ba na le AIDS. Morago ga lebaka mogare ole o a gola mme o bake malwetse mangwe a a tsamaelanang le AIDS.  E re ntswa go na le diritibatsi tse di ka leelefatsang botshelo, AIDS yone e a bolaya. Maiteko a dipatlisiso go batla kalafi a tsweletse. Mo nakong eno, molemo o mogolo wa go laola seemo se, ke thibelo go tsenwa ke mogare.

LEFATSHE KA BOPHARA: Ba lekgotla la dichaba ba ba itebagantseng le dipalo tsa bolwetse jwa AIDS (UNAIDS), ba bolela fa e rile ka Morule 2007, dipalo di bo di ntse jaana; Batho ba ka nna didikadike di le 33.2 ( 30.3 go ya kwa  go 36.1 million), ba ne ba tshela ka bolwetse jwa AIDS. Ba ka  nna didikadike di le 2.7 ( 2.2 go ya ko go 3.2 million), ba ile ba tsenwa ke mogare. Batho ba ka nna didikadike tse pedi ( 1.8 go ya kwa go 2.3 million), ba ne ba bolawa ke malwetse a a amanang le mogare wa HIV.

MAFATSHE A A MO BORWA JWA SEKAKA SA SAHARA: Kgaolo e e ka kwano, e nnile le seelo sa masome a mararo le bobedi mo lekgolong ya dikanamo tsotlhe tse disha, le dintsho tse di amanang le bolwetsi jwa AIDS, lefatshe ka bophara.. Mo mafatsheng a Botswana, Lesotho, Mozambique, Namibia, South Africa, Swaziland, Zambia le Zimbabwe, palo ya bagolo e e amanngwang le bolwetsi jwa HIV/AIDS, e ne e feta seelo sa lesome le botlhano mo lekgolong ka ngwaga wa 2007.

MO BOTSWANA: Dipalo tsa sechaba tsa kanamo ya mogare ke seelo sa lesome le bosupa mo lekgolong go ya ka tshekatsheko e e dirilweng ke ba kanamo ya mogare wa HIV (BAIS II, 2004), ya batho ba dingwaga tse di lesome le boferabobedi, le go feta. Mo go bomme ba ba imileng, palo e e ne e le 33.4% ka ngwaga wa 2007, go ya ka ba Sentinel Surveillance. Go akanyediwa gore batho ba ka nna 330,000 bane ba tshela ka mogare wa  HIV, ka ngwaga wa 2007, mme ga tlhokafala batho ba ka nna 8,185 ( 7,397 e le bagolo, bana ba le 788), ngwaga one oo. Palo yotlhe ya batho ba baneng ba tsaya diritibatsi tsa mogare gone ngwaga wa 2007 ke; 100,784 ( 94,533 e le bagolo, fa bana bone e ne e le 6,251).
 

Mo bo gompienong nako e e sobokilweng, go tloga fela ya motho a tsenwa ke mogare, go fitlha ka ya go itshupa ga dikai tse di gogelang kwa go lemogiweng ga bolwetsi jwa AIDS, ke dingwaga tse di robangbobedi, go ya kwa go tse di lesome le bongwe. Nako e, e farologana fela thata go ya ka batho, mme e laolwa ke mabaka a mantsi, go akarediwa seemo sa botsogo jwa motho le boitsholo. Mo bogompienong, go na le diritibatsi tse di fokoditseng bogale jo mogare wa HIV o koafatsang seemo sa mmele sa itshireletdo ka jone. Go na le kalafi e nngwe e e ka thibelang, kana ya alafa mangwe a malwetsi a a amanang le bolwetsi jwa AIDS. Fa go itebagantswe le malwetsi a mangwe, go a lemosega go le gale, go a bo go na le sebaka se se ntsi sa gore a thibelwe a bo a alafiwe.